Tôn: Calon Lan.

Nid wyf un sy’n hoff o losgi,
Arferau, neu bethau ffrom
Yr ydwyf ond am fyw mewn heddwch,
Heb ymosod, heb y bom.

[ymunwch â’r cytgan]
Ysgol fomio, llawn drygioni,
Tecaf yw eich niwl o fwg –
Dim ond ysgol fomio llosgodd –
Nawr dw i yma, yn y jwg

Ni losgasom am adloniant;
Roedd ein calonnau’n drom.
Fe losgasom am ein rhydd-der
Rhag ymosod, rhag y bom.

Ysgol fomio, llawn drygioni,
Tecaf yw eich niwl o fwg –
Dim ond ysgol fomio llosgodd –
Nawr dw i yma, yn y jwg.

Hanner miliwn oedd yn erbyn,
Hanner miliwn ohonom;
Pan wnaethant ein anwybyddu,
Yna ddaethom am eu bom.

Ysgol fomio, llawn drygioni,
Tecaf yw eich niwl o fwg –
Dim ond ysgol fomio llosgodd –
Nawr dw i yma, yn y jwg.

Gwlad heb iaith yw gwlad heb galon,
Llawn o bryder, llawn o siom;
Fe barha diwylliant Cymru,
Heb eich milwyr, heb eich bom.

Ysgol fomio, llawn drygioni,
Tecaf yw eich niwl o fwg –
Dim ond ysgol fomio llosgodd –
Nawr dw i yma, yn y jwg.

Trefnwyd ymgyrch. Gwnaethpwyd penderfyniad. 
Dyna sicrwydd.
Oer ydy hi. 
Sicrwydd arall.

Tywyll ydy hi. 
Sicrwydd arall.

Pam ydy hi mor dywyll? Nid wyf yn gwybod. 
Dyna ansicrwydd. 

Trefnwyd ymgyrch.
Pam mae fy ngwddf yn wlyb? Nid wyf yn gwybod.
Ansicrwydd arall.

Rwyf yn meddwl yn araf yn yr oerni. Yn y tywyllwch.

Gwnaethpwyd benderfyniad. Y môr. Mae’r môr wastad yn ansicr. 

Er ei bod hi ddim mor ddwfn. Oer ydy hi.

Llong fach. Casgliad o longau bach. Pam yr oeddan hwythau mor fach?

Pam ydy hi mor dywyll? I ble dygir finnau? 

Ni allaf deimlo fy nghoesau. 

Pam na allaf teimlo fy nghoesau? 
Ansicrwydd arall.

Arafia fy meddyliau. Ffurfiwyd pont.

Yr ydwyf yn arafu. 

Pont yr ydwyf. Pont yr oeddwn.
Sicrwydd arall.

Pam ydy hi mor dywyll? Pam?

ar ein ffordd i Dudra’th
ddechreuodd y rhew
wedest ti bod hi’n fel ‘Dolig
ond we ti’n rong
gan nad wedd hi fel ‘Dolig o gwbwl

erbyn i ni gyrredd Crymych
trodd yr eira’n law
a’thon ni ar goll
wedd y gwelye’n fach
we ni’n teimlo’n iau
wedd hi’n jyst fel ‘Dolig
jyst fel ‘Dolig

Geiriau gan Alan Sparhawk (Low)
Addasiad Cymraeg gan Stuart Estell

Druan â nhw. ‘Na beth wen i’n feddwl amdani dwê. Cwily mawr wedd e, wê dim byd o’i le cyn ‘ny. 

O, Duw, rhaid imi droi’r cawl. I ni’n câl cawl twmo i fita finicha ar ddydd Sadwrn, t’mod. Nid eithriad yw heddi! ‘Na fe!

Âth popeth tamed bach in rong, i fod in onest. So fi’n siŵr shwt boi wedd e, yr arweinwr. Ddyn byw! We ano fe’n un call, beth bynnag, wir i ti. 

Dw i’n hido amdanyn nhw.

O na, mae’r cawl in stico i’r sosban. Dw i di ‘neud cawl potsh o’r cawl moron. Eto. Duw, duw. Dyw’r sgids in mynd i’r wal ar eu pennau’u hunain o leia. Rhaid imi ganolbwyntio.

Ond mae’n anodd. Sdim cawl i’r crots ‘na, byddwn i’n dychmygu. Dim cawl, dim catre. Dim ond carchar. Am gachfa.

Wen i arfer câl diod ar nos Sadwrn, ond so fi’n ifed rhagor. Mae ifed in hala fi’n rhy hiderus. Rhy debygol i neud pethe fel ‘ny. Sen i ddim wedi bod in ffwdlan, falle bydde’r crots na’n rydd. Sen nhw ‘di cyrredd heb arfe, falle, ond in troi lan gyda dim ond ‘u acenion ecsotig, yna fydden nhw ‘di cwmpo miwn cariad ‘da rocesi fan hyn. Bidden nhw ‘di câl babis. Lot o fabis. O, rwy’n dwlu ar fabis. Ond sdim babis, dim ond tristwch.

Buddugoliaeth wedd e, mae’n debyg.

Wel, dyna beth mae pobol in weud fan hyn, ond we ana i’n tmylo’n fuddugolus ar y pryd, a sai’n tymlo’n fuddugolus nawr. Dim o gwbwl. Nes i dowlu’r fforch wair bant. Arwres nid wyf, nid in barticilar. Na. Dim o gwbwl. Achos o dristwch dw i.

Ond ‘na ni, mae eli at bob clwyf, fel maen nhw’n weud. Neu gawl at bob nos Sadwrn. A sgidie i’u coblo. Bydd rhaid imi gwpla rhein’co cyn machlud yr haul.

Ymateb i sgwrs am farddoniaeth “ddiflas, modern” – pob un cerdd mewn llais gwahanol, cyferbynol. Sai’n cytuno â’r naill na’r llall.

1

bygythiad yw cerdd hiraethus
gyda’i theimlad ffug o heddwch,
a’i chysur uniongyrchol,
yn bell o unrhyw hwdwch –
mae’n bygwth eich iechyd meddwl
gyda’i gobaith darluniadol
gan lenwi eich ymennydd
gyda hen lol adloniadol

derbyniwch fywyd bregus
a dathlu beirdd ansicrwydd
derbyniwch eich anobaith –
gwrthodwch hen symlrwydd
y beirdd tirlunol selog
sy’n breuddwydio drwy’r dydd –
derbyniwch eich anobaith
mae’n well nag unrhyw ffydd

2

bygythiad yw cerdd heb obaith
heb deimlad da o heddwch,
hapusrwydd uniongyrchol,
neu unrhyw gyfeillgarwch –
mae’n bygwth eich iechyd meddwl
gyda’i anobaith tragwyddol,
yn parlysu eich ymennydd
gyda’i hen dywyllwch ceuol

derbyniwch bach o gysur
gan ddarllen beirdd prydferthwch –
gwrthodwch gelf hunllefus –
ymlaciwch ym meddalwch
y beirdd tirlunol selog,
sy’n breuddwydio drwy’r dydd –
gall pob un gerdd dirlunol
adfywio unrhyw ffydd

Mark E Smith 

Datganodd y radio
Marwolaeth
Mark Edward Smith
Teirgwaith
Unwaith i’r Tad
Unwaith i’r Mab
Ac unwaith i’r Ysbryd Glân.

Roedd rhaid imi ffeindio cornel tawel
Er mwyn yfed afar gwlyb
Fy nhristwch
Cyn cegu
Rhai hylifau cryfach.

Dywedodd Jeff Beck
Bod gan Mark
Y llais canu gwaethaf yn y byd.
Ond, yn fy nghred dlawd,
Yr un mwyaf nerthfawrus oedd ef.

Glanio’r Grisiau

Glaniais fy ngrisiau
Pren heddiw.
Efo brwsh yn gyntaf
Ac wedyn efo sbwng sebonllyd.
Drwy gydol yr amser, meddyliais
Am y saithdegau
A ddechreuodd â Benny Hill
Yn canu “Ernie”
A bu farw yn 1980
Ag Ian Curtis yn crogi
O wden.
Rhyngddynt
Yr oedd nosweithiau
Yn gwylio’r teledu
Gyda fy mam
Dros ei ffags
A’r Cinzano Bianco
A rannodd.

Y tro cyntaf iddi ddod i mewn i’r stafell drafod, roedd hi mor anwybodus. Tarfodd ar bobl eraill trwy’r amser, heb gywilydd. Sa i hyd yn oed yn siŵr beth oedd ei chymelliadau am ymuno. Beth oedd e? Gor-hyder? Nid oedd, doedd ond yn or-hyder. Y gwrthwyneb, ansicrwydd am y maes llafur? Falle. Doedd dim modd i wbod.

Ond mae’r anwybodusion wastod yn uchel eu cloch, ac maen nhw wastod yn iawn. Maen nhw’n gwbod yn reddfol shwt i dynnu sylw at eu hunain, wir i ti. Anwybyddir unrhyw un sy’ ddim yn canolbwyntio arnyn nhw yn unig. A, mam bach, goresgynodd y stafell drafod, a threulio’r holl ddosbarth yn perfformio i’w chynulleidfa newydd, fel rhyw fath o forlo gyda phêl. Doedd ‘na ddim lot o gyfoethogiad iethyddol neithiwr.

Daeth yn amlwg bod hi’n dod o bentrefan gerllaw, dim yn bell i ffwrdd. Fe ges i syniad. Fyddai’n hawdd i’w ffeindio hi. Siŵr o fod.

– Siân, medda i i’n nhiwtor, yn hollol ddiniwed, – Rhaid i fi bopo mas am eiliad, sori!

– OK, Eleri, byddwn ni dal yma pan ddaw ddei di’n ôl!

Neidiais i mewn i’r car, ac anelu at y pentrefan. Ceisiais gofio’r golwg o’i ffenest er mwyn lleoli ei thŷ. Dyma ni. Es i â’r pleiars o gist y car, ac ymbalfalu am ei chebl band llydan. Hanfodol yw band llydan, on’d yw e?

Dyma ni. Torrais i fe, cyn mynd gytre i’r dosbarth ar-lein.

– Sori, Siân! Ble’r oeddwn ni?

Mae ‘na oresgynwraig arall yn y dosbarth hwn.